Christelijke herdenkingsdienst slavernijverleden in Den Bosch

Zaterdag 27 juni waren Melina van Andel en Friso van der Meulen van de landelijke communicatieraad van De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen aanwezig bij de jaarlijkse herdenkingsdienst over het slavernijverleden. Het was de eerste keer dat de kerk in Nederland bij deze oecumenische dienst vertegenwoordigd was met als doel de verbinding met andere kerken aan te gaan op basis van gemeenschappelijke waarden.

Het initiatief is een samenwerking tussen de landelijke Raad van Kerken, Stichting Heilzame Verwerking Slavernijverleden en (lokale) kerken, voortgekomen uit het verlangen van kerken om ‘blijvend stil te staan bij het pijnlijke verleden en te werken aan een gezamenlijke toekomst voor iedereen, door verzoening en herstel in de lijn van Jezus’ (website Raad van Kerken).

De eerste dienst vond plaats in 2023 in Amsterdam, vervolgens in Dordrecht en vorig jaar in Zwolle. Dit jaar mocht het Beraad van Kerken in Den Bosch de handen uit de mouwen steken om deze verbindende dienst voor heel Nederland mede mogelijk te maken.

Download Photo

De kracht van verbinding

Erica Scheenstra, voorzitter van het Beraad van Kerken in Den Bosch, leidde het programma. Zij speelde een sleutelrol bij de toetreding van De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen tot deze samenwerking van kerken in Den Bosch, een initiatief dat ruim acht jaar geleden werd genomen door Richard Sleegers.

Richard Sleegers, inmiddels secretaris van het Beraad van Kerken Den Bosch, was vanuit zijn functie betrokken bij de organisatie en aanwezig tijdens de dienst.

‘Het voelde als een eer om “bij ons” in de Grote Kerk en de St. Janskathedraal mensen vanuit het hele land én daarbuiten te ontvangen en ontmoeten. Naast het samen zingen, samen ook de pijn uit het verleden te dragen, waren de gesprekken nadien voor mij het belangrijkst. Iedereen had symbolisch bij elkaar een blaadje van de levensboom opgespeld, als herinnering aan ons gemeenschappelijk menszijn. De verbinding met elkaar was daarna voelbaar,’ aldus Sleegers.

Friso van der Meulen, coördinator externe relaties, deelt ook zijn ervaring: ‘Ik vond het heel bijzonder om dit mee te maken. Het thema “eenheid in verscheidenheid” sprak me enorm aan en ik heb die eenheid zowel voor als tijdens en na de bijeenkomst ook duidelijk ervaren.

Ik voel sterk dat het heel belangrijk is dat wij vanuit onze kerk meer en meer bij dit soort evenementen betrokken raken. Bruggen bouwen, interreligieuze en ook maatschappelijke samenwerking zoeken, veel meer zichtbaar zijn in de samenleving.

Daar ligt voor ons als landelijke communicatieraad een mooie taak en toekomst!’

Download Photo

Samenkomen als eenheid in verscheidenheid

In een stoet liepen de aanwezigen vanaf de ontvangst in de Grote Kerk door de tropische hitte naar de koelte van de Sint-Janskathedraal. Onder begeleiding van dans op het lied ‘Swing Low Sweet Chariot’, gezongen door het koor Voices of Joy, zochten deelnemers een plek in de kerkbanken. Het thema van de dienst was ‘Samenkomen als eenheid in verscheidenheid’. Een thema dat goed aansluit bij de communicatie-inspanningen en outreach van de kerk.

Samenwerken voor herstel en verzoening

Geert van Dartel, voorzitter van de landelijke Raad van Kerken, verzorgde het openingswoord. Hij benadrukte het belang van het gezamenlijk gedenken van het systeem van slavernij. Hoewel het onderwerp vaak het sterkst leeft binnen gemeenschappen die een directe verbinding hebben met het slavernijverleden, moeten ook andere kerken en de samenleving als geheel rekenschap afleggen en bijdragen aan herstel en verzoening.

‘Het kan niet zo zijn,’ stelde Van Dartel, ‘dat de aandacht voor de verwerking er alleen maar is aan de kant van mensen en gemeenschappen die door de last van dit verleden getekend zijn. Als een deel van het lichaam lijdt, heeft het hele lichaam pijn.’

Persoonlijke verhalen in relatie tot het slavernijverleden

‘Niemand die nu leeft, draagt schuld aan het slavernijverleden,’ stelde Muriel Wol-Fernand, een achterkleindochter van een tot slaaf gemaakte wasvrouw. Zij kreeg niet dezelfde kansen als de man met wie zij deze tegenstellingen in hun levensverhalen illustreerde: Nick van Lanschot. Hij is een succesvolle ondernemer uit Den Bosch en een nazaat van Cornelis van Lanschot, die rijk werd door de handel in koloniale producten die hij inkocht bij protestantse handelaren.

Nick groeide op in een witte omgeving, waar slavernij slechts een gruwelijke bladzijde uit het geschiedenisboek was die je ook weer snel vergat. Hij vond het spannend om de dialoog over deze pijnlijke geschiedenis aan te gaan, maar ervoer deze uiteindelijk als leerzaam en verrijkend.

Zijn verhaal begon met woorden die in beide verhalen bleven naklinken:

‘Echte verandering begint niet door wetten, opdrachten of richtlijnen. Echte verandering begint door naar elkaar te luisteren en elkaar te leren begrijpen,’ deelde Nick.

Dit effect van uitwisseling en dialoog heeft hij aan den lijve mogen ondervinden tijdens de voorbereiding op zijn bijdrage aan de herdenkingsdienst.

‘Wat begon in verscheidenheid is geëindigd in verbinding.’

Download Photo

Muriel gaf aan dat er in haar jeugd nooit werd gesproken over het koloniale verleden in relatie tot slavernij, terwijl zij de invloed van die geschiedenis wel degelijk ervoer. Ze wil mensen inspireren om door te zetten. Haar droom om kinderarts te worden kon niet worden gerealiseerd, maar zonder studiefinanciering volgde zij de pabo. Zij werkte vervolgens tot haar pensioen als leerkracht en kreeg bij haar afscheid zelfs aandacht in het Brabants Dagblad.

Heling begint volgens haar al bij de kleinsten: ‘Met goed en gelijkwaardig onderwijs en een empathische opvoeding, met oog voor de ander.’

Zij uitte haar zorgen over de jongeren van vandaag. ‘We moeten hen behoeden voor desinformatie en redeloze angsten. (...) We moeten hen opvoeden met rijke keukentafelgesprekken en warmte.’

Ze riep op om ‘hun babylach terug te geven, hun vredige, tandeloze glimlach vol vertrouwen in jou en de toekomst, tot euforie van onszelf.’

Beeldspraak van de Levensboom

Na het interactieve verhaal van Muriel en Nick werden de deelnemers uitgenodigd een vilten blaadje op elkaars kleding te spelden. Dit speldje symboliseerde de bladeren van de levensboom die genezing brengen zoals beschreven staat in Openbaring 22:1–2.

Het uitdelen van deze blaadjes aan elkaar stond symbool voor de manier waarop ieder van ons als werktuig in Gods handen de ander kan helpen genezen van de gevolgen van deze pijnlijke geschiedenis.

De beeldspraak van de levensboom vormde de leidende inspiratie voor het gevarieerde programma en kwam terug in de poster, de lezingen, de muziek, de dans en de symbolische handeling met de vilten blaadjes.

Werk mee in Gods liefdevolle werk van heling

Bisschop mgr. Gerard de Korte (bisdom van ‘s Hertogenbosch) en ds. Rhoinde Mijnals-Doth (bisschop bij de Evangelische Broedergemeente) leverden eveneens een gezamenlijke bijdrage aan de dienst met een gebed waarin de boodschap van gelijkheid en broederschap onder alle mensen voor God centraal stond, evenals een belijdenis van de menselijke neiging tot hebzucht en verspilling.

Later sprak bisschop De Korte in zijn overdenking bemoedigende woorden uit die een passende afsluiting vormen voor deze terugblik:

‘Wij worden uitgenodigd om medewerkers van God te zijn en mee te werken aan die heling, ook vandaag, opdat de waardigheid van mensen recht wordt gedaan. (...) In dat laatste Bijbelboek wordt gesproken over een nieuwe hemel en een nieuwe aarde. Dat wij van die nieuwe hemel en nieuwe aarde nu al tekenen oprichten: van een wereld die heel gemaakt wordt en genezen wordt van discriminatie, van racisme en van mensen die elkaar het leven niet gunnen.’

De dienst is te bekijken via het Youtube-kanaal van de NOS. https://www.youtube.com/live/_BbcWrClKjg?si=513LLkNnrNEXPR8i